Co może powodować endometriozę i jak ją zdiagnozować?

Endometrioza to schorzenie, dla którego charakterystyczna jest obecność komórek endometrium – błony śluzowej macicy – poza jamą macicy. Powodują one przewlekły stan zapalny i prowadzą do tworzenia się zrostów, torbieli, bolesnych guzków, a a nawet wewnętrznych krwawień. Najbardziej dotkliwym dla wielu kobiet skutkiem endometriozy jest jednak niepłodność.

Co powoduje endometriozę?

Do tej pory specjalistom nie udało ustalić się bezpośredniej przyczyny endometriozy. Pojawiają się pewne teorie na temat czynników mogących prowadzić do jej powstawania, jednak żadna z nich nie została potwierdzona naukowo. Jedną z najbardziej prawdopodobnych przyczyn jest tak zwane wsteczne miesiączkowanie – przedostawanie się krwi miesiączkowej do jamy otrzewnowej przez jajowody, a następnie wszczepianie się złuszczonych komórek endometrium (teoria transplantacji). Teoria metaplazji zakłada, że niezróżnicowane komórki mają zdolność przekształcania się w komórki endometrium pod wpływem różnych czynników, a teorie indukcji łączą wyżej wspomniane hipotezy w jedną. Zakłada się również, że znaczny wpływ na zachorowanie na endometriozę ma stan układu immunologicznego, a jego niewydolność zwiększa szanse na wystąpienie choroby. Etiopatogeneza choroby nie jest jednak znana mimo wieloletnich badań nad endometriozą.

Jak objawia się endometrioza?

Endometriozę sygnalizuje szereg objawów, często niepowiązanych ze sobą, występujących nieregularnie lub nieoczywistych, co utrudnia postawienie jednoznacznej diagnozy. Do dolegliwości dokuczających pacjentkom chorym na endometriozę należą bóle miednicy małej, niekomfortowa bolesność odczuwana podczas stosunków płciowych, bóle przy wypróżnianiu się, przewlekły – trwający powyżej 6 miesięcy – ból miednicy, oraz bóle brzucha i krzyża. Zdarzają się również wzdęcia, biegunka, zaparcia, bolesne miesiączki z przedłużonymi krwawieniami lub plamienia między miesiączkami

Jak zdiagnozować endometriozę?

Endometriozę ze względu na jej specyfikę często trzeba diagnozować wieloetapowo. Rozpoznanie przeprowadzane jest przez lekarza ginekologa, który na podstawie objawów klinicznych, palpacyjnego badania ginekologicznego, badań obrazowych, tomografii rezonansu magnetycznego oraz obrazu stwierdzanego podczas interwencji operacyjnej potwierdzonego badaniem histologicznym pobranych wycinków stwierdza lub wyklucza endometriozę.

Podczas badania ginekologicznego oceniana jest pozycja, wielkość i ruchomość macicy oraz jej przydatków – jajowodów i jajników, więzadła łączące tylną ścianę szyjki macicy z odbytnicą i kością krzyżową – więzadła krzyżowo-maciczne oraz przegroda odbytniczo-pochwowa. Badanie obrazowe obejmuje ultrasonografię przez pochwę oraz odbytnicę. Pozwala ono na wykrycie torbieli endometrialnych (wypełnionych krwią) w jajnikach oraz zmian endometrialnych w ścianie jelita grubego lub zmian ogniskowych w okolicach tylnego sklepienia pochwy. Przeprowadzane jest również badanie MRI z wypełnionym pęcherzem moczowym. W połączeniu z USG badania te pozwalają na ustalenie mapy istniejących zmian patologicznych endometrialnych przed ewentualnym leczeniem chirurgicznym.

Wykonywana jest również laparoskopia, podczas której pobiera się tkanki do badania histologicznego lub usuwa je. Pozwala ona na szybkie postawienie jednoznacznego rozpoznania i jest zalecana szczególnie u kobiet cierpiących na przewlekłe bóle, bolesne miesiączki, u których leczenie farmakologiczne nie przynosi skutków lub nie jest możliwe, u kobiet z obecnymi guzkami w więzadłach krzyżowo-macicznych oraz z rozpoznanymi zmianami guzowatymi jajników lub jajowodów i u kobiet niepłodnych jeżeli badania diagnostyczne nie wykazują odchyleń od normy.

Zdarza się również wykonywanie cystoskopii lub kolonoskopii, szczególnie jeżeli są uzasadnione podejrzenia endometriozy głęboko naciekającej w obrębie jelita grubego lub pęcherza moczowego. Po przeprowadzeniu wszystkich badań lekarz jest w stanie ocenić, czy ma do czynienia z endometriozą.